ICT Media
Ar-Ge harcamaları özel sektör odaklı artarken, uluslararası arenada da Türkiye’nin performansı dikkat çekiyor.
TÜBİTAK Başkanı Prof. Dr. Hasan Mandal, Ar-Ge alanındaki istikrarlı yükselişi ve Avrupa Komisyonu tarafından yayınlanan 2022 İlerleme Raporu'nda bilim ve araştırma alanında Türkiye’deki araştırmanın seviyesinin çok ileri düzeyde olması tespitini değerlendirdi. Mandal, Ar-Ge ve yenilik süreçlerinde dönüşüm yaşandığına dikkat çekti. Prof. Dr. Mandal, bilgiyi üreten kurumlarla bilgiyi kullanan kurumların aralarındaki ilişkinin çift yönlü olması gerektiğine işaret etti. İşbirliğinden daha çok birlikte iş yapma gereksiniminin ortaya çıktığının altını çizen Mandal, “Rekabet öncesi ve disiplinlerüstü iş birliklerine daha fazla ihtiyaç var” diye konuştu.
TÜBİTAK olarak Ufuk Avrupa Programı’nın ulusal koordinasyonunu gerçekleştirdiklerini hatırlatan Mandal, “Türkiye Araştırma Alanı’nın Avrupa Araştırma Alanı ile eşgüdümünü ve Programdaki başarımızı artırmaya yönelik faaliyet ve destekleri ‘birlikte geliştirme ve birlikte başarma’ yaklaşımı ile sürdürüyoruz.” dedi. Türkiye’nin 2000’li yılların başından beri çerçeve programlara katıldığını hatırlatan Mandal, “6. Çerçeve Programı, 7. Çerçeve Programı, takibinde 8. Çerçeve Programı UFUK 2020 ve şimdi 9. Çerçeve Programı Ufuk Avrupa kapsamında bu sürecin içindeyiz. Özellikle Ufuk Avrupa programından itibaren Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımız ve Yönetim Kurulumuzun da desteğiyle süreci tek bir boyutta yönetmeye çalışıyoruz. İki sistemin birbirleriyle uyumlu olması, Avrupa Araştırma Alanı ile Türkiye Araştırma Alanının birlikte yönetilmesi önemli.” değerlendirmesinde bulundu.
Prof. Dr. Mandal, “İlk kez Komisyon ile olan ilişkilerimizde geçmişte fona aldığından daha fazla kaynak ayıran ülkeyken, 2019 ve 2020 yıllarında bunu fazlasıyla telafi ettik. Komisyona verdiğimizden daha fazla katkıyı geri alabildik. Daha da önemlisi bine yaklaşan ortaklığımız var, 29 kurum ve kuruluşumuz koordinatörlük görevi üstlendi. Bunların 22 tanesi son iki yılda gerçekleşti. Bu da güzel bir gösterge. Türkiye’nin araştırma faslının çok ileri düzeyde olduğu belirtildi. Bu hepimizin ortak çabasının göstergesi.” dedi. 2021 yılında başlayan Ufuk Avrupa programında sürecin çok daha önemli bir hale geldiğini belirten Mandal, “Açılan çağrılara katılımımız ve başarı oranımız çok yüksek.” ifadelerini kullandı.
Ar-Ge harcaması 2021 yılında 81 milyar 922 milyon TL'ye yükseldi
Gayrisafi Yurt İçi Ar-Ge harcaması 2021 yılında bir önceki yıla göre 26 milyar 965 milyon Türk Lirası (TL) artarak 81 milyar 922 milyon TL'ye yükseldi. Gayrisafi Yurt İçi Ar-Ge harcamasının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki oranı 2020 yılında yüzde 1,09 iken, 2021 yılında yüzde 1,13'e ulaştı.
Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında Ar-Ge ve yeniliğe yapılan yatırım ve odaklanmanın sağladığı performans artışı uluslararası raporlardaki Türkiye değerlendirmelerine de yansıdı. Avrupa Komisyonu tarafından yayınlanan 2022 İlerleme Raporu'nda bilim ve araştırma alanında Türkiye’deki araştırmanın seviyesinin çok ileri düzeyde olduğuifade edildi. Türkiye’nin 2021 yılında bilim ve teknoloji alanında iyi bir ilerleme kaydettiği belirtildi. Özellikle 2021-2027 dönemi için Ufuk Avrupa (Horizon Europe) ortaklık anlaşmasının imzalanmasına da vurgu yapıldı. Geçen yılın raporunda belirtilen hususlara yönelik eylemlerin hayata geçirilmesinin olumlu karşılandığı raporda, 2022 yılında Türkiye Araştırma Alanı’nın Avrupa Araştırma Alanı ile uyumlu hale getirilmesine yönelik çabaların sürdürülmesi ve özellikle çevre teknolojileri alanında yenilikçiliğin geliştirilmesine yönelik girişimlerin artırılması beklentisi dile getirildi. Ufuk 2020 Programı’nın son döneminde, Türkiye’nin ulusal araştırma ve yenilik kapasitesini artırmak amacıyla uygulamaya konan aksiyon planının Programdaki başarıya olan olumlu etkisinin altı çizildi.
En fazla Ar-Ge harcaması özel sektör tarafından yapıldı
2021 yılında Ar-Ge harcamalarında özel sektörün payı yüzde 70,7’ye yükseldi. 2020 yılında bu oran yüzde 64,8 idi. Özel sektörün Ar-Ge harcamalarındaki payını yüzde 23,7 ile yükseköğretim takip etti. Kamu Ar-Ge harcamalarının toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payı ise yüzde 5,6 oldu. Özel sektör yüzde 62,4 ile Ar-Ge finansmanında ilk sırada yer aldı; 2020 yılında bu oran yüzde 57,2 idi. 2021 yılında özel sektörü yüzde 25,1 ile kamu, yüzde 10,6 ile yükseköğretim, yüzde 1,9 ile yurt dışı kaynaklar ve yüzde 0,04 ile diğer yurt içi kaynaklar takip etti.
Özel Sektör Ar-Ge harcamasının yüzde 52,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı
Özel sektör tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen 57 milyar 884 milyon TL Ar-Ge harcamasının %52,9'u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi. Ar-Ge merkezlerinde faaliyet yürüten girişimler çalışan sayılarına göre incelendiğinde ise Ar-Ge merkezlerinde yapılan Ar-Ge harcamasının yüzde 85,2'sinin 250 ve üzeri çalışanı olan girişimler tarafından yapıldığı görüldü.
En fazla Ar-Ge harcaması yüksek teknoloji faaliyetlerindeki girişimler tarafından yapıldı
İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimler teknoloji düzeylerine göre sınıflandırıldığında 2021 yılında imalat sanayinde gerçekleştirilen 32 milyar 773 milyon TL Ar-Ge harcamasının yüzde 47,5'i yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimler tarafından gerçekleştirildi. İmalat sanayindeki toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 39,6'sı orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler, yüzde 8,3'ü orta düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler ve yüzde 4,6'sı düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından yapıldı.
Ar-Ge’de insan kaynağı arttı
Tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 2021 yılında toplam 221 bin 811 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Bir önceki yıla göre TZE cinsinden Ar-Ge personeli sayısındaki artış yüzde 11,3 oldu.
Doktora veya eşdeğeri araştırmacıların toplam Ar-Ge personeli içindeki oranı yüzde 31,2; TZE bazında ise yüzde 18,3 olarak gerçekleşti.
2021 yılında Toplam Ar-Ge personeli içinde özel sektörün payı yüzde 67,4’e çıktı. 2020 yılında bu oran yüzde 65,3 idi. Özel sektörün TZE Ar-Ge personeli sayısı bir önceki yıla göre yüzde 14,8 oranında artarak 149 bin 569’a ulaştı.
TZE cinsinden toplam Ar-Ge personelinin yüzde 28,2’si yükseköğretimde ve yüzde 4,4’ü kar amacı olmayan kuruluşların da dahil edildiği kamu sektöründe yer aldı.
TZE cinsinden Kadın Ar-Ge personelinin oranı yüzde 32,1 oldu
TZE cinsinden kadın Ar-Ge personel sayısı, 2021 yılında 71 bin 301 kişi ile toplam Ar-Ge personel sayısının yüzde 32,1'ini oluşturdu. Sektörler itibarı ile TZE cinsinden kadın Ar-Ge personel oranı yükseköğretimde yüzde 45,7, kâr amacı olmayan kuruluşların da dâhil edildiği kamu sektöründe yüzde 30,4, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 26,6 oldu.
Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayıları incelendiğinde 2021 yılında en fazla araştırmacı, yüzde 46 oranı ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler tarafından istihdam edildi. Bunu yüzde 31 ile yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler takip etti.
